حملات APT چیست و چگونه با رویکردهای پیشگیرانه با آن مقابله کنیم؟

مقدمه

در سال‌های اخیر، تهدیدات سایبری از حملات سریع و مخرب به سمت حملات هدفمند، مداوم و پنهان حرکت کرده‌اند. یکی از خطرناک‌ترین انواع این تهدیدات، حملات APT (Advanced Persistent Threat) است. این حملات معمولاً با هدف سرقت داده‌های حساس، جاسوسی صنعتی یا ایجاد اختلال بلندمدت در زیرساخت سازمان‌ها طراحی می‌شوند و برخلاف حملات کلاسیک، ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها بدون شناسایی در شبکه باقی بمانند.
مقابله مؤثر با APT نیازمند ترکیبی از راهکارهای فنی، فرآیندی و زیرساختی است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، استفاده از Offline Backup و Tape Storage به‌عنوان آخرین خط دفاعی محسوب می‌شود.

 

حملات APT؛ چرا خطرناک‌تر از سایر تهدیدات هستند؟

حملات APT معمولاً دارای ویژگی‌های زیر هستند:

• هدفمند بودن: مهاجم یک سازمان یا صنعت خاص را هدف قرار می‌دهد.
• ماندگاری (Persistence): حضور طولانی‌مدت در شبکه بدون ایجاد اختلال آشکار.
• چندمرحله‌ای بودن: شامل نفوذ اولیه، گسترش دسترسی، جمع‌آوری اطلاعات و استخراج داده.
• استفاده از ابزارهای قانونی: بهره‌گیری از ابزارهای مدیریت سیستم برای پنهان‌سازی فعالیت‌ها.

در بسیاری از موارد، مهاجمان APT از آسیب‌پذیری‌های Zero-Day یا حملات مهندسی اجتماعی برای ورود اولیه استفاده می‌کنند و سپس به‌آرامی سطح دسترسی خود را افزایش می‌دهند.

 

چرا شناسایی APT دشوار است؟

برخلاف بدافزارهای رایج، APTها معمولاً رفتار مخرب آشکاری ندارند. آن‌ها:

• از ترافیک رمزنگاری‌شده استفاده می‌کنند
• فعالیت‌های خود را شبیه رفتار کاربران عادی جلوه می‌دهند
• به‌صورت تدریجی داده‌ها را استخراج می‌کنند

به همین دلیل، حتی سازمان‌هایی با تجهیزات امنیتی پیشرفته نیز ممکن است دیر متوجه وقوع حمله شوند. در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر شناسایی کافی نیست و پیشگیری و آمادگی برای بدترین سناریو اهمیت حیاتی دارد.

رویکرد پیشگیرانه در برابر APT

مقابله با APT نیازمند دفاع چندلایه (Defense in Depth) است. برخی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• اصل حداقل دسترسی (Least Privilege)

کاربران و سرویس‌ها باید فقط به منابعی دسترسی داشته باشند که واقعاً به آن نیاز دارند. بسیاری از حملات APT از طریق حساب‌های کاربری با دسترسی بیش‌ازحد گسترش پیدا می‌کنند.

• پایش مداوم و تحلیل رفتاری

استفاده از SIEM و UEBA برای تحلیل رفتار کاربران و سیستم‌ها می‌تواند فعالیت‌های غیرعادی را شناسایی کند. تمرکز بر الگوهای رفتاری، نه صرفاً امضاهای حمله، در شناسایی APT بسیار مؤثر است.

• به‌روزرسانی و مدیریت آسیب‌پذیری‌ها

اگرچه APTها ممکن است از Zero-Day استفاده کنند، اما در بسیاری از موارد، ضعف در Patch Management مسیر نفوذ اولیه را فراهم می‌کند.

 

نقش حیاتی Backup در مقابله با APT

یکی از اهداف رایج حملات APT، تخریب یا رمزنگاری داده‌ها در مراحل پایانی حمله است. مهاجمان پس از سرقت داده، باج‌افزار یا تخریب سیستم‌ها را اجرا می‌کنند تا ردپا را از بین ببرند یا سازمان را تحت فشار قرار دهند.

در این مرحله، تنها چیزی که می‌تواند سازمان را نجات دهد، بکاپ سالم و غیرقابل دستکاری است.

 

چرا Offline Backup بر روی Tape یک راهکار کلیدی است؟

بکاپ‌های آنلاین و متصل به شبکه (Online Backup) اگرچه ضروری هستند، اما در برابر حملات APT و باج‌افزارها آسیب‌پذیرند. مهاجمان حرفه‌ای پس از نفوذ، معمولاً تلاش می‌کنند:

• بکاپ‌ها را حذف کنند
• داده‌های بکاپ را رمزنگاری کنند
• سیاست‌های بازیابی را تغییر دهند

در این نقطه، Offline Backup بر روی Tape به‌عنوان یک لایه دفاعی حیاتی عمل می‌کند.

 

مزایای Tape Storage در سناریوهای APT

• Air Gap واقعی.

Tape به‌صورت فیزیکی از شبکه جدا می‌شود. این Air Gap واقعی باعث می‌شود حتی در صورت تسلط کامل مهاجم بر شبکه، امکان دسترسی به داده‌های بکاپ وجود نداشته باشد.

• مصونیت در برابر باج‌افزار

باج‌افزارها نمی‌توانند به Tape آفلاین دسترسی پیدا کنند. این ویژگی Tape را به آخرین خط دفاعی در برابر حملات مخرب تبدیل می‌کند.

• ماندگاری و یکپارچگی داده

Tape Storage برای نگهداری بلندمدت داده طراحی شده است و در برابر تغییر یا حذف تصادفی بسیار مقاوم است. این موضوع در بازیابی داده‌های سالم پس از حمله APT اهمیت بالایی دارد.

• انطباق با الزامات قانونی

بسیاری از استانداردها و قوانین، نگهداری نسخه غیرقابل تغییر (Immutable) از داده‌ها را الزام می‌کنند که Tape به‌خوبی این نیاز را پوشش می‌دهد.

 

سناریوی واقعی: Tape به‌عنوان آخرین راه نجات

تصور کنید سازمانی پس از چند ماه متوجه می‌شود که قربانی یک حمله APT شده است. مهاجم:

• به Active Directory دسترسی کامل دارد
• بکاپ‌های آنلاین را آلوده کرده
• سیستم‌های حیاتی را رمزنگاری کرده است

در این شرایط، تنها گزینه بازیابی، بکاپ‌های آفلاین روی Tape است که قبل از نفوذ ذخیره شده‌اند. بدون این بکاپ‌ها، سازمان عملاً با از دست دادن کامل داده یا پرداخت هزینه‌های سنگین مواجه خواهد شد.

 

Tape به‌عنوان بخشی از استراتژی جامع امنیت

استفاده از Tape نباید به‌عنوان یک راهکار قدیمی یا صرفاً آرشیوی دیده شود. در معماری‌های مدرن امنیتی، Tape بخشی از استراتژی 3-2-1 Backup یا حتی 3-2-1-1-0 است که یک نسخه آفلاین یا غیرقابل تغییر را الزام می‌کند.

 

جمع‌بندی

حملات APT به دلیل ماهیت پنهان، هدفمند و بلندمدت خود، یکی از پیچیده‌ترین تهدیدات سایبری محسوب می‌شوند. مقابله با این حملات صرفاً با ابزارهای شناسایی امکان‌پذیر نیست و نیازمند رویکردی پیشگیرانه و چندلایه است.

در این میان، Offline Backup بر روی Tape به‌عنوان آخرین و مطمئن‌ترین خط دفاعی نقش حیاتی ایفا می‌کند. سازمان‌هایی که Tape را به‌درستی در استراتژی بکاپ و امنیت خود لحاظ می‌کنند، حتی در بدترین سناریوهای APT نیز امکان بازیابی و ادامه فعالیت را خواهند داشت.

در نهایت، در مواجهه با APT، سؤال اصلی این نیست که «آیا حمله رخ می‌دهد یا نه»، بلکه این است که پس از وقوع حمله، آیا سازمان توان بازگشت امن و سریع را دارد یا خیر.

تیم تخصصی شرکت کوشا فناوران مبتکر، آمادگی خود را برای ارائه هرگونه مشاوره و همکاری در پروژه های شبکه و امنیت فضای سایبری و ذخیره سازی اعلام می دارد.

کوشا فناوران مبتکر را در مطالب آموزشی و مجله مبتکر  با جدیدترین اخبار فناوری اطلاعات و مقالات علمی دنبال کنید.